CONCLUSIE: ONDER HET BEWIND VAN CHAN SANTHOKI EN DAARVOOR VALT DUS DE EER TE BEURT VAN ALGEHELE MODERNISERING EN DIGITALISERING VAN RECHTERLIJKE MACHT EN OVERHEID.
De positie van de procureur-generaal (pg) en de invoering van een derde rechterlijke instantie behoren tot de kernpunten van een ingrijpende herziening van het Surinaamse rechtsbestel. Dat stelde jurist Hugo Fernandes Mendes vrijdagavond tijdens een lezing voor de Surinaamse Juristen Vereniging (SJV). Volgens hem ontbreekt het momenteel aan samenhang en duidelijke motivering bij de wetsvoorstellen die de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie moeten hervormen.
Fernandes Mendes plaatste met name kritische kanttekeningen bij het voorstel tot instelling van een College van Procureurs-Generaal. In de memorie van toelichting wordt volgens hem onvoldoende uitgelegd welk probleem hiermee wordt opgelost. “Is het takenpakket van de pg te groot, gaat het om bedrijfsvoering of om beleidsmatige sturing? Zonder heldere doelstelling is een grondwetswijziging op dit punt moeilijk te rechtvaardigen,” stelde de jurist. Hij wees erop dat versterking van het Openbaar Ministerie (OM) ook kan plaatsvinden via uitbreiding van het aantal advocaten-generaal en hoofdofficieren, zonder het creëren van een extra bestuurslaag.
In zijn betoog benadrukte Fernandes Mendes dat de rechterlijke macht de belangrijkste controle vormt op het handelen van het OM. Hij verwees daarbij naar recente uitspraken waarbij het OM door de rechter is teruggefloten. Tegelijkertijd stelde hij dat er nauwelijks sprake is van systeemtoezicht op het functioneren van zowel de rechterlijke macht als het OM, een punt dat volgens hem nadere doordenking verdient.
Derde rechterlijke instantie Tegen deze achtergrond pleitte Fernandes Mendes voor de invoering van een derde rechterlijke instantie (cassatierechtspraak). Suriname is binnen Caricom het enige land dat die nog niet kent, terwijl rechtspraak in drie instanties internationaal de norm is. Een derde instantie draagt volgens hem bij aan rechtsontwikkeling, rechtszekerheid en vertrouwen in de rechtsstaat, en is bovendien van belang voor internationale investeerders.
Hij schetste drie mogelijke modellen: een Hoge Raad van Suriname, aansluiting bij de Hoge Raad der Nederlanden, of erkenning van de appellate jurisdiction van het Caribbean Court of Justice (CCJ). Elke optie kent voor- en nadelen. Een nationale Hoge Raad zou alleen geloofwaardig zijn bij een internationale samenstelling, om politieke beïnvloeding te voorkomen en continuïteit te waarborgen. CCJ onder voorwaarden
De jurist noemde het CCJ een serieuze optie, mits strikte randvoorwaarden worden vastgelegd. Zo moet de toepassing van Surinaams recht, de Nederlandse procestaal en een afzonderlijke kamer voor Surinaamse zaken worden gegarandeerd. Die kamer zou bemenst moeten zijn met rechters uit de Nederlands-Caribisch-Surinaamse rechtsfamilie en ook zittingen in Suriname moeten houden.
Constitutionele samenhang ontbreekt Fernandes Mendes waarschuwde dat de huidige hervormingen zich te eenzijdig richten op de rechterlijke macht, terwijl de grondwettelijke verhoudingen tussen rechter, parlement en regering onvoldoende zijn uitgewerkt. Hij pleitte daarom voor een integrale grondwetsherziening en de instelling van een Staatscommissie Constitutioneel Bestel.
Ook de positie van het Constitutioneel Hof baart hem zorgen. Die noemde hij zwak en strijdig met de Grondwet en de Wet Constitutioneel Hof. Versterking van de onafhankelijkheid van het Hof is volgens hem noodzakelijk om het constitutioneel evenwicht te herstellen. Aanbeveling Tot slot riep Fernandes Mendes de wetgever op om de Grondwet zó aan te passen dat in een organieke wet een weloverwogen keuze kan worden gemaakt voor de derde instantie, met duidelijke criteria. Zonder samenhangende visie op de rol van de pg, het OM en de rechterlijke macht dreigt volgens hem verdere institutionele versnippering.
De modernisering van de rechterlijke macht is geen plots initiatief, maar het resultaat van een jarenlang traject van hervormingen, investeringen en institutionele keuzes. Dat benadrukte president van het Hof van Justitie, Iwan Rasoelbaks, donderdag tijdens het congres Modernisering van de Rechterlijke Macht. Volgens hem staat Suriname op een historisch kruispunt, waarbij fundamentele beslissingen nodig zijn voor de rechtspleging van huidige en toekomstige generaties.
Rasoelbaks stelde dat het congres is voortgekomen uit het besef bij zowel de wetgevende als de rechterlijke macht dat structureel overleg noodzakelijk is. Hoewel de recente initiatiefwetten rond de rechterlijke macht de directe aanleiding vormden, wees hij erop dat de noodzaak tot hervorming al veel langer bestaat. “Dit gesprek hadden we in feite al rond 1975 moeten voeren,” merkte hij op, doelend op de lange periode waarin fundamentele vragen over de inrichting van de rechtsstaat zijn blijven liggen.
Een belangrijk knelpunt vormt volgens de hofpresident de verouderde organisatiewet voor de rechterlijke macht, die dateert uit 1869 en slechts beperkt is herzien in 1936. Deze wet laat volgens hem weinig ruimte voor slagvaardigheid, uitbreiding en modern bestuur, zowel binnen de rechterlijke organisatie als bij het Openbaar Ministerie. Desondanks hebben rechters jarenlang geprobeerd binnen dit kader zo goed mogelijk recht te spreken.
Rasoelbaks herinnerde aan de sit-downactie van de zittende magistratuur in 2003, toen rechters het werk tien dagen neerlegden om aandacht te vragen voor de nijpende situatie. Die actie vormde het startpunt van een ontwikkeltraject dat sindsdien stap voor stap is uitgevoerd. Een belangrijk speerpunt daarbij was capaciteitsversterking. In samenwerking met onder meer de Raad voor de Rechtspraak in Nederland zijn meerdere rechterlijke opleidingen opgezet.
Sinds 2003 zijn vijf zogenoemde RAIO-opleidingen uitgevoerd, gericht op het opleiden van nieuwe rechters. Deze trajecten hebben tot nu toe 31 rechters opgeleverd. Rasoelbaks benadrukte dat het opleiden van rechters een intensief en langdurig proces is en dat geschikte kandidaten schaars zijn. “Je kunt een jurist niet zomaar een hamer geven en verwachten dat hij rechter is,” stelde hij.
Naast opleidingen zijn ook andere stappen gezet. In 2018 werden ervaren juristen uit de rechtspraktijk versneld opgeleid tot rechter, wat resulteerde in acht benoemingen. Met de beschikbare capaciteit kon de rechtspraak worden gedecentraliseerd naar districten als Brokopondo en Marowijne, naast Paramaribo en Nickerie. Ook zijn small claims courts opgezet om de rechtspraak dichter bij de burger te brengen.
Tegelijkertijd waarschuwde Rasoelbaks voor de toekomst. Binnen tien jaar bereikt de helft van de huidige rechters de pensioengerechtigde leeftijd; binnen vijftien jaar resteert slechts een kleine kern. Voortzetting en uitbreiding van opleidingen zijn volgens hem daarom onvermijdelijk. “Zonder capaciteit en zonder middelen is niets mogelijk,” benadrukte hij.
Op institutioneel vlak zijn eveneens stappen gezet. Er is een gedragscode en klachtenregeling voor rechters vastgesteld en in 2019 is de Comptabiliteitswet gewijzigd, waardoor het Hof van Justitie is aangemerkt als zelfstandig bestuursorgaan met een eigen begroting. Sinds 2022 beschikt het hof over eigen financiële middelen, los van het ministerie van Justitie en Politie. Wetgeving om deze positie verder te bestendigen ligt momenteel bij het parlement.
De hofpresident ging ook in op de discussie over de instelling van een derde rechterlijke instantie. Daarbij liggen volgens hem twee opties op tafel: aansluiting bij de Caribbean Court of Justice of de oprichting van een eigen Surinaamse hoogste rechter. Welke keuze ook wordt gemaakt, deze vraagt volgens Rasoelbaks om een zorgvuldig en langdurig traject, waarbij eerst de bestaande eerste en tweede instantie verder moeten worden versterkt.
Hij sprak de verwachting uit dat het congres een belangrijke bijdrage zal leveren aan weloverwogen besluitvorming door de bevoegde autoriteiten. “Dit is geen eindpunt, maar het begin van een vervolgtraject,” meent Rasoelbaks, die de deelnemers opriep het gesprek voort te zetten in het belang van een sterke, moderne en toekomstbestendige rechtsstaat voor Suriname.
De modernisering van de rechterlijke macht is geen keuze, maar een noodzaak om de rechtsstaat toekomstbestendig te houden. Dat stelde procureur-generaal (pg) Garcia Paragsingh donderdag bij de opening van het congres Modernisering van de Rechterlijke Macht. Volgens haar vragen maatschappelijke ontwikkelingen, complexere criminaliteit en toenemende verwachtingen van burgers om doordachte en structurele hervormingen.
Paragsingh benadrukte dat de rechterlijke macht een dragende pijler is van de rechtsstaat en daarom regelmatig kritisch moet worden bezien. “Niet om te breken met wat goed functioneert, maar om te versterken wat beter kan,” zei zij. Het congres ziet zij niet alleen als een moment van reflectie, maar vooral als een platform om concrete inzichten, handvatten en instrumenten aan te reiken voor daadwerkelijke stappen richting een moderne rechtspleging.
Volgens de pg staan rechterlijke machten wereldwijd voor vergelijkbare uitdagingen. Zij wees op de toenemende complexiteit van criminaliteit, snelle technologische ontwikkelingen, druk op capaciteit en procedures en hogere maatschappelijke eisen op het gebied van transparantie, effectiviteit en onafhankelijkheid. “Modernisering is daarom geen luxe, maar onvermijdelijk,” benadrukte Paragsingh, met de kanttekening dat hervormingen moeten passen binnen de nationale juridische tradities en maatschappelijke context.
Een centraal thema op het congres is de mogelijke instelling en inrichting van een derde rechterlijke instantie. Paragsingh gaf aan dat dit een ingrijpende stap is die zorgvuldig moet worden doordacht, omdat zij raakt aan kernbegrippen als rechtsontwikkeling, rechtseenheid en rechtsbescherming. Daarbij moeten efficiëntie, toegankelijkheid en doorlooptijden worden gewaarborgd, evenals het vertrouwen van burgers in de rechtspraak.
Nauw verbonden hiermee is volgens haar de inrichting en werking van het parket bij een derde instantie. Vanuit haar verantwoordelijkheid acht zij het essentieel dat dit parket helder wordt gepositioneerd: onafhankelijk, deskundig en met een duidelijke taakopvatting. Het parket moet bijdragen aan de kwaliteit en consistentie van de rechtspleging, in professionele samenwerking met de zittende magistratuur.
Daarnaast ging Paragsingh in op de modernisering van het Openbaar Ministerie. Het OM bevindt zich dagelijks op het snijvlak van opsporing, vervolging en berechting en werkt intensief samen met ketenpartners. Juist daarom is het volgens haar van groot belang dat het Openbaar Ministerie blijft investeren in kwaliteit, deskundigheid en samenwerking, zowel nationaal als internationaal, en zich bewust blijft van zijn bijzondere verantwoordelijkheid binnen de rechtsstaat.
Tot slot onderstreepte de procureur-generaal dat het congres niet louter academisch of beleidsmatig van aard is, maar gericht is op het formuleren van concrete en realistische vervolgstappen. Door nationale en internationale ervaringen samen te brengen, kunnen weloverwogen keuzes worden gemaakt voor de toekomst van de Surinaamse rechtspleging. Zij riep de deelnemers op actief deel te nemen aan het debat en bij te dragen aan een gedeelde visie op een moderne, effectieve en gezaghebbende rechterlijke macht.
Met een slotwoord van de voorzitter van De Nationale Assemblee (DNA), Ashwin Adhin, is het congres Modernisering Rechterlijke Macht officieel afgesloten.
De voorzitter benadrukte dat het congres niet het einde markeert van het gesprek over hervorming van de rechtspleging, maar wel het afronden van een belangrijke eerste fase.
Modernisering als gezamenlijke staatsverantwoordelijkheid
Volgens Adhin is tijdens het congres duidelijk geworden dat modernisering van de rechtspleging verder gaat dan technische hervormingen.
Transparantie, orde en voorspelbaarheid moeten richtinggevend zijn, omdat deze voorwaarden essentieel zijn voor vertrouwen in de rechtsstaat. Hij onderstreepte dat dit een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de staat is.
Aandacht voor menselijk kapitaal en randvoorwaarden
De voorzitter wees erop dat de mogelijke instelling van een derde rechterlijke instantie voor cassatierechtspraak niet los kan worden gezien van de beschikbaarheid van voldoende en gekwalificeerd menselijk kapitaal.
Een tekort daaraan vormt volgens hem een wezenlijke kwetsbaarheid. Ook financiële en organisatorische randvoorwaarden moeten realistisch en duurzaam worden ingericht om succes te garanderen.
Fundamentele keuzes over inrichting derde instantie
Inhoudelijk liggen er volgens Adhin belangrijke keuzes voor, waaronder de vraag of Suriname aansluiting moet zoeken bij de Caribbean Court of Justice of moet kiezen voor een eigen nationale cassatie-instantie. Daarbij moeten kwaliteit, onafhankelijkheid en legitimiteit zorgvuldig worden geborgd.
De discussie beperkt zich volgens de voorzitter niet tot één institutionele wijziging. De behoefte aan een meer integrale herziening van de Grondwet en aanpalende wetgeving zal nadrukkelijk aan de orde moeten komen. Tegelijk gaf hij aan dat stapsgewijze wetsaanpassingen deze bredere koers kunnen voorbereiden en versterken.
Versterking Openbaar Ministerie
Ook het Openbaar Ministerie vraagt volgens Adhin aandacht, niet alleen wat betreft structuur en capaciteit, maar ook op het gebied van interne besluitvorming.
Helderheid, consistentie en toetsbaarheid zijn volgens hem noodzakelijk om het vertrouwen in de strafvordering te versterken.
Structurele voortzetting van de dialoog
De voorzitter benadrukte dat het congres geen eenmalige bijeenkomst mag blijven. De dialoog met alle betrokken actoren zal worden voortgezet binnen een structurele setting vanuit het parlement, onder meer via het Parlementair Platform Rechtsstaat en Constitutionele Inrichting.
Dit moet bijdragen aan een gezamenlijk gedragen traject, met respect voor ieders rol en verantwoordelijkheid.
Adhin bedankte alle deelnemers voor hun deskundigheid, openheid en inzet en sprak het vertrouwen uit dat hun bijdragen van betekenis zullen zijn voor dit historische hervormingsproces.
De modernisering van de rechtspleging is een randvoorwaarde voor rechtszekerheid, vertrouwen en economische ontwikkeling. Dat benadrukte Assembleevoorzitter Ashwin Adhin vandaag bij de opening van een gezamenlijk congres van De Nationale Assemblee, het Hof van Justitie en het Openbaar Ministerie, waarin nationale en internationale experts zich buigen over een derde rechterlijke instantie en de vernieuwing van het vervolgingsapparaat.
Het congres in de Ballroom van Hotel Torarica wordt gehouden met ondersteuning van het Centrum voor Democratie en Rechtspleging. Volgens de organisatie markeert de bijeenkomst een belangrijk moment van nationale consensus over de noodzaak tot structurele hervormingen binnen de Surinaamse rechtspleging.
In zijn toespraak onderstreepte Adhin dat het onderwerp nadrukkelijk verder reikt dan een technisch-juridische discussie. Toegang tot recht, voorspelbaarheid van procedures en gezaghebbende rechtspraak zijn volgens hem essentiële pijlers voor maatschappelijke stabiliteit en duurzame economische groei. Het congres is daarbij nadrukkelijk bedoeld als bouwsteen in een breder institutioneel en parlementair traject, en niet als eindpunt.
Centraal staan twee hoofdthema’s: de instelling van een derde rechtsprekende instantie, belast met de cassatierechtspraak, en de modernisering van het Openbaar Ministerie. Deze hervormingen moeten bijdragen aan rechtseenheid, rechtsontwikkeling, transparantie en effectiviteit van de strafvordering. De thema’s sluiten aan bij lopende parlementaire initiatieven om deze onderdelen constitutioneel te verankeren.
De organisatie benadrukt dat het congres concrete instrumenten en denkkaders aanreikt ter ondersteuning van de besluitvorming rond de modernisering van de rechterlijke macht. De uitkomsten en aanbevelingen worden na afloop vastgelegd in een integraal einddocument, dat zal dienen als fundament voor verdere wetgeving en beleidsontwikkeling.
Als structureel vervolg op dit traject zal De Nationale Assemblee een Parlementair Platform Rechtsstaat en Constitutionele Inrichting instellen. Dit platform moet zorgen voor periodiek overleg met kernactoren binnen de rechtspleging en toezien op voortgang en samenhang van de hervormingen, met volledige eerbiediging van de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.
Een hooggeplaatste delegatie van het Caribbean Court of Justice (CCJ) is op officieel bezoek in Suriname. De delegatie staat onder leiding van CCJ-president Winston Anderson en bezoekt het land op uitnodiging van de president van het Hof van Justitie, Iwan Rasoelbaks. Het bezoek maakt deel uit van een bredere strategische aanpak van het CCJ om de samenwerking met nationale rechtssystemen en overheden in de regio te versterken. Deze aanpak sluit aan bij het Strategisch Plan 2025–2032 van het Hof, met nadruk op betere toegang tot rechtspraak, versterking van regionale juridische samenwerking, transparantie en het vergroten van het publieke vertrouwen.
Naast president Anderson maken ook rechter Peter Jamadar, de registrar en de chief marshal van het CCJ deel uit van de delegatie. Tijdens het bezoek zullen zij in contact treden met leden van de rechterlijke macht, de Surinaamse Orde van Advocaten, parlementariërs en andere relevante stakeholders.
Op 22 januari spreekt de CCJ-delegatie tijdens het Congres over de Modernisering van de Rechterlijke Macht. Daarbij wordt ingegaan op de rol, werkwijze en effectiviteit van het CCJ, evenals op de institutionele opbouw en bevoegdheden van het Hof.
Het bezoek bouwt voort op eerdere activiteiten van het CCJ in Suriname. In november 2025 werd in samenwerking met de Surinaamse Orde van Advocaten een meerjarige training afgerond over de zogeheten Referral Procedure. Deze training maakte deel uit van een tweejarig voorlichtingsprogramma, mede gefinancierd door de Europese Unie, gericht op het vergroten van de kennis binnen de juridische en zakelijke gemeenschap over de verplichting van nationale rechters om vragen over de interpretatie en toepassing van het Herziene Verdrag van Chaguaramas voor te leggen aan het CCJ in zijn oorspronkelijke jurisdictie.
In het kader van deze samenwerking overhandigde president Anderson eerder onder meer de CCJ Original Jurisdiction Rules 2024 en de bijbehorende Referral Manual, die inmiddels in het Nederlands zijn vertaald, aan de toenmalige minister van Justitie & Politie. Daarmee onderstreept het CCJ zijn inzet voor verdere verdieping van de samenwerking met de Surinaamse rechterlijke en juridische gemeenschap.
Het CCJ kijkt uit naar constructieve gesprekken met Surinaamse partners en wil met dit bezoek bijdragen aan een beter begrip van de rol van het Hof bij het versterken van rechtsstatelijkheid, regionale integratie en juridische kwaliteit binnen het Caribisch gebied.
